Nuove poesie di Antonietta |
|
E pasctur t’augur a c’rèscta “buna peurmanenza”, cun la permuisa che ‘t turnarâ sü a primavera a e primm cant de cucù. In cumpagnia suleu dal to can, in tla catana un grusctell eud pan, atraveursand la Garfagnana, eut men e branc a sgveurnar in Tusc-cana. In dua u libeucc al teu chiapa a sc-chiafun e pr’arpararteu an gh’è gnanc’un machieun, un’aria c’la pela, c’la gela, c’la taia, al t’entra in teu gli oss un fredd che us’abaia ; teu sctâ sempr feura a gl’inteumperieu, peur ti pasctur, an gh’è maî eul ferieu e senza tant girag a la tunda, poch e prufitt e... giurnada lunga. Un ex pasctur propieu er e m’ha ditt: « La vita de pasctur, l’è vita da rumitt, ma cun tütt queusct, e al diggh senza timur, beieû i me temp, quand a feva e pasctur !». A g’ho reuscposct :«Adesa che te un sgnur eut mancla propieu la vita de pasctur ? o rimpiang-t invece al temp c’an turna pù, al temp eud’la pasada giuventù ?!». E vecch mulin A sun turnada a reuvder e vecch mulin dop a tant’ann che al n’è pù in funziun ma quand ag sun arivada avscin ai ho truvâ deul mascer in t’un cantun. Anch queusct l’è un pezz eud paes che e meur ma ien viv i ricord che a i ho in te cheur! Aiarveugg me mà un po’ infarinada che l’è au lavur da la dman,a bunura tra chi sach eud furment indafarada a cambiar posct a la paradura, peur mandar l’aqua in tla giuscta direziun e pser mascnar casctegn e feurmeuntun. Ag sun anch mì nè cicà,né scgnurina cun tütt î insunieu e’l fantasieu eud l’etâ ai era giüsct a cavall a la quindgina, ma cl’entusciasm an gheu l’ho artruvâ. Sral afugâ in quaich sacch eud farina ? Quant prugett a feva là pre prâ quand a taiava l’erba cu l’me amigh! Ma a posct eud quî adesa ag’ho artruvâ, ricch e gagliard un metr e mezz d’urtigh. Am sun resa cunt in qu mument che quand s’ariva a una certa etâ an seu vivv pù suleu al temp present ma pre pù u s’arvivv al temp pasâ. Eul dü facc d'la miseria Aiern in t'l'epuca dal dopp guèra quand l'Italia l'era a tèra, famm,miseria,lütt e sctent, un flagèll peur tanta gent, e proprieu in chi periudeu lì in cà mia l'andeva acscì. Meava fâr ecunumia senza nguta bütar via gnanch e fümm deul taiadèll, us puliva anch e piatèll; ma l'era acscì pr'ogni famia tütieu a un par,cumprès la mia. Pre manghiar la s'armeudiava, me mà lèscta l'impasctava soquantijeu gnocch, dü taiadèll, l'inveuntava sempr quèll, ma e prublema un po' pü gross l'era cusa meutts adoss. La famia asâ nümerusa eud tantijeu quèijeu l'era bsugnusa sc-carp,sc-cvûn,veusctî e capott, biancheria pr'al dì e la nott, maijeu,calzun,sciarp e guantijeu i gheu vlivn peur tüttij quantij. E meava tgnîr sempr divis leu sctoff bûn da queuglieu lis che po' fnida scta manovra u srè vgnû la sarta a ovra che a bunura l'arivava e tut'al dì la lavurava. Cun eul mandgheu d'na camisgia discignada rosa e grisgia e l'avanz eud dü sctanèll l'am gheu fè un veusctî, e pü bell, eud trî clûr cmeu la bandera, ma em garbava acscì cmeud l'era. L’ava eul mandgheu a paluncin, e curpett cun sê ptuncin la sctanlina un po’ scvasada cun na balza ricamada, che mì, urgugliusa, lèscta lècsta a me mtiva ogni dì d’fescta. Adèsa invece peur la via us vèd muntagn ‘d’ biancheria bütad lì in t’la scpazadüra mò l’è acscì scproma c’la dura! Alura mi a riflett un mnû al dì d’incheu i cas en dü, o as lameuntoma senza dulur o la misera l’ha cambiâ clur. Le due facce della miseria Eravamo nell'epoca del dopoguerra quando l'Italia era a terra, fame,miseria,lutti e stenti, un flagello per tanta gente, e proprio in quel periodo lì in casa mia andava così. Bisognava fare economia senza buttar via nulla neanche il fumo delle tagliatelle, si puliva anche il piatto; ma era così per ogni famiglia tutte alla pari,compresa la mia. Il mangiare si rimediava, mia madre veloce impastava un po’ di gnocchi,due tagliatelle, inventava sempre qualcosa, ma il problema un po' più grosso era cosa mettersi addosso. La famiglia assai numerosa di tante cose era bisognosa scarpe,calze,vestiti e cappotti, biancheria per il giorno e la notte, maglie,calzoni,sciarpe e guanti occorrevano per tutti quanti. E bisognava tenere sempre divise le stoffe buone da quelle lise che poi finita questa manovra sarebbe venuta la sarta ad opera che a buon ora arrivava e tutto il giorno lavorava. Con le maniche di una camicia disegnata rosa e grigia e gli avanzi di due gonne mi fece un vestito, il più bello, di tre colori come la bandiera, e mi piaceva così com'era. Aveva le maniche a palloncino, il corpetto con sei bottoncini la gonna un po’ svasata con una balza ricamata, che io, orgogliosa, lesta lesta mi mettevo ogni giorno di festa. Adesso invece per la via si vodono montagne di biancheria buttate lì nella spazzatura ora è così speriamo che duri! Allora io rifletto un minuto al giorno d’oggi i casi sono due, o ci lamentiamo senza dolore o la miseria ha cambiato colore. La partenza Cun al nas apig-gâ atacc’ ai vedr, suvrapeunser, a guard in luntananza, a vder chi prâ, urmaî cuert eud paledr, la memoria l’am’arporta a la me infanzia, quand da guarzeuta, suta a un bel ciel ters, peur mi e paes, l’era l’ünivers, i munt al tund, i cunfin de mund. O quand, suta a un paraqua eud tela inc-rada, in cerca de primm fung, in te campdin, a iarturnava a cà, tüta infangada, in t’l’aria e fümm eud tutt i camin. In gir e gh’era vita e muviment ; un umm cun u so sacch, lagiù ae mulin, un altr ch’e mdiva u so furment o l’armundava la sèiva di canin. Un branc eud pegvr a pascr in tla pasctüra ; ma ien ricord, tüto l’è cambiâ, suleu e fiümm l’ha mantgnû la so andadüra, u resct l’è feura moda, l’è pasâ. Me marî em chiama “andoma che l’è tard”. “Ascpeta un mnû, a daggh un altr sguard, a e paès, a la ghiesgia, a e campanil ai veù salütar prima eud partir”. Po’ cun un misct eud rimors e nusctalgia, a serr i sc-cür e l’usc...e a m’in vagh via. Me pà Ai seu temp Civag al n’era un paes eud laureâ al diploma? Una chimera seul pri pù privilegiâ! Ma me pà, cun la licenza d’la so terza elementar, cun l’ingign e la pacienza, quant lavur u sava far ! L’era un umm sctraurdinarieu da e caratr autoritarieu, mana eud ferr, guant deu vlû, cun chi us rivulgiva a lû. Eud meuscter, ann’in parloma, cun pù egh n’è pù agh’in meutoma, tuto e feva a perfeziun senza aver avû d’leziun. Falegnam o muradur, arluiscta o sunadur, calzular o cuntadin, pur d’impîre e parulin. Cun la lent atacch a un occh, egh chiapava scpeuss la nott, chinâ suvreu a qu tavlin, tra la fnesctra e u lavandin. Sir d’invern, che alegria quand, riunida la famìa ciocch ae feugh e fisarmonica u sunava “la Veronica”! Peur deusccrivr l’umm che l’era em gheu vrevv una sctmana intera ma cun la me poca arguzia an gheu psrè rendreu giusctizia. Ma tropp tard em vign in ment, eud parlagheu cun seuntiment, tuto queull che a gheu vrè dir adesa lu, al ne peul seuntir. Mio padre Ai suoi tempi Civago non era un paese di laureati il diploma? Una chimera solo per i più privilegiati! Ma mio papà, con la licenza della sua terza elementare, con l’ingegno e la pazienza, quanti lavori sapeva fare! Era un uomo straordinario dal carattere autoritario, mano di ferro, guanto di velluto, con chi si rivolgeva a lui. Di mestieri, non ne parliamo, più ce n’è più ne mettiamo, faceva tutto a perfezione senza aver avuto lezione. Falegname o muratore, orologiaio o suonatore, calzolaio o contadino, pur di riempire il paiolino. Con la lente appesa a un occhio, gli prendeva spesso la notte, chino su quel tavolino, tra la finestra e il lavandino. Sere d’inverno, che allegria quando, riunita la famiglia ciocco al fuoco e fisarmonica ci suonava “la Veronica”! Per descrivere l’uomo che era ci vorrebbe una settimana intera ma con la mia poca arguzia non gli potrei render giustizia. Ma troppo tardi mi venne in mente, di parlargli con sentimento, tutto ciò che gli vorrei dire adesso lui, non lo può sentire. Nusctalgia As’avscinoma a cinquant’ann che ha lasciò la cà natia, ma a val digh,de me paes a n’ho sempr nusctalgia. Scia che am treuva in riva ae mar o in te mezz a la citâ i me bosch ai ho in te cheur e me fiümm,i munt,i prâ. E a iarturn anch vluntera in qualunque scia stasgiun scia d’esctâ che eud primavera senza fare eud disctinziun. In Civag a sun cunvinta a dag tüto preu scuntâ d’artruvar a e me riturn tuto cmeud a i ho lasciâ.Invece...... An seu peul fermar al temp, an seu peul turnar indrê an s’artreuva tanta gent, che ai baicun ian vultâ i pê. Mea acetar i cambiament, tant eud quel che e gh’era er e fa sul part di mê penser. Lung e fiümm se a facceu dü pasc l’eun ghen’ eul feumneu d’la burgada in scnuchiun in cima ai sciasc a lavar la sô bügada. E eul turnavn a ca’ cuntent cun i seu linzeu pulî pr’asciugaieu au sûl o a e vent suvre al chios o ai prâ fiurî. An seu sent pù in mezz ai prâ né una brunzà né un campanêll l’è scta tüto trascfurmâ scia le sctall che ‘l capanell. Tütieu eul ca’ eul sen alargadeu guardâ che cuntradiziun eul famieu eul sen sctricate saiveu seul quaich eceziun. Se ae paes,o genta mia, anch se a fusà in cap ae mund a g’arpens cun nusctalgia ; eul raisg eugl’ien prufund. La sctoria d’la me cinqcent Aiava cumprâ una bela cinqcent che l’andeva pù fort che e vent ma quand a sun riva ae punt du Rümal e m’è ruzlâ giù pre fiümm un fanal . A i ariv a la turâ a la galeria un sass e m’amaca la caruzeria a Cervareul a la sala da ball em s’è incantâ al tergicristall . In cim Pian de munt a la cà cantunera in mezz’ae bivieu ai ho pers ‘na purtera a cà di balocch a vrè far e pien ma an meu fünziuna e pedal de fren. Né e fren a mana , né quell a pedal, an chiapa i gir al differenzial. A pass dnanc al disctribütur quand’em seu bloca l’acceleradur. Peur cla discesa cm’una scchiuptada, a vagh tant fort ch’em par d’esr pagada. E pasa una mata em’ürla la gent : «Teun’a una ferari,ma t’a una cinqcent sc-cala cla marcia,abasa qu fren» an fünziuna nguta,vüaltr aggî ben. An treuv pù e vers d’abasar la friziun euch cuipa no e mi se i m’han fatt un bidun ? E gh’è li un cantuner cun in scpala un badileu che preu sc-cansaleu em s’eu scgancia un sedileu e poch eud suta fatt al turnant, e m’è reusctâ in mana e vulant. Em rescta la scpranza eud fnir la benzina ma an’ho sempr tanta d’arivar a Flina quand’a la desctra a veugg un bell camp am gh’eu butt dentr sinnò an’ho pù scamp. Ma l’era un camp cultivâ a feurmeuntun lencana asccuseu e gh’era e padrun ai ho seuntû una gran scmitragliada am sun truvada una guma furada. An’ho fatt in temp a sc-cansar un tratur che ai ho seuntû un furtiscm rümur un umm em’ürla :«Levt deud li» Mi a veugg leu streull e dir c’lè mezdì. A guard la me machina,l’am par na firtela ma l’impurtant l’è aver saiveu la pela. Fusa la machina e fnida la fescta.... ma quaicosa e ma rescta!........... em’è reusctâ sul’un corn in tla tescta. Vecchi mestieri Quando una volta i boscaioli andavano al bosco con scuri e segoni partendo da casa in piena notte per vedere il sentiero accendevano un covone. Appena il sole sfoderava i primi raggi giù…botte da orbi al piede dei faggi che…rassegnati e senza protesta sotto quei colpi chinavan la testa. Tutta la settimana stavano via lontano da casa e dalla famiglia senza notizie né informazioni senza telefono e televisione. La notte dormivano nelle rapazzole¹ se andava bene, un copertone² per lenzuolo in mezzo al bosco sotto le stelle quando alle Lamette quando in Gamello³. Quando una volta!… Quando una volta i contadini curavano i prati più dei giardini e raccoglievano il fieno e la frasca e con la vètrice rivestivano la fiasca. Prendevano operai quando era il momento d’iniziare a mietere marzuolo e frumento confidando nella buona stagione di far provviste e riempire il cassone. Ma bastava, all’ultimo una grandinata e addio raccolto di tutta un’annata! Come risultato, dopo tante fatiche si raccoglieva più paglia che spighe. Infine a sera, le bestie nella stalla, tornavano a casa col fascio in spalla e si riuniva ogni famiglia quando suonava l’Ave Maria. Ma nel ricordo è tutto più bello, una catapecchia diventa un castello, stenti e dolori sono volati via restano solo dolcezza e poesia. Quando una volta!… 1) rapazzole : giacigli di frasche 2) copertone : coperta grezza usata per coprire i fienili 3) Lamette e Gamello : monti dell’Appennino emiliano |